گذاشت . از جمله مواعظ و كلمات برجستهء او بشرح زير است « صالحترين بندگان خدا كسى است كه توبه كار انرا اميدوار سازد و گناهكاران را دعاى خير كند و در حق صلحا نيكى و اعانت نمايد » . عمر كه بخلافت منصوب شد اول كارش اين بود كه خالد را از فرماندهى معزول ساخت . سپس قواى امدادى فراهم كرده به طرف شام روانه داشت كه با تمام وسائل ممكنه به آنهائى كه در ميدان جنگ مشغول بودند كمك نمايد . عمر تا وقتى كه حيات داشت امور لشكرى اسلام در آخرين درجهء حسن انتظام بوده است . تصرف دمشق 14 هجرى ( 635 ) دمشق كه قديمترين شهرهاى دنياست فتح آن در نظر فاتحين عرب فوق‌العاده مهم بوده است . نظر باينكه از علم محاصره بىخبر بودند براى وصول به مقصود نتوانستند يك راههاى علمى پيدا كنند بلكه فقط شهر را تحت مراقبت كامل خود نگاه داشته بودند ، لذا چندين ماه محاصره طول كشيد و پيشرفتى در كار حاصل نشد . تا در آخر خالد كه هرچند از منصب فرماندهى افتاده بود ولى هنوز بر لشكر رياست واقعى داشت شبى حكم كرد خيك‌هاى چندى را از هوا پر كردند و بدين وسيله از خندق عبور نموده از ديوار قلعه بالا رفتند و شهر را از اين راه به تصرف درآوردند . بفتح ديگرى هم در صحراى اسدرالون « 1 » دست يافتند كه آن بالاخره جنگ را خاتمه داده و سيادت مسلمين را در شام تحكيم و تنفيذ نمود ، پس از فراغت از امر شام بلافاصله قواى امدادى به طرف عراق حركت نموده و آنها براى اينكه جنگ قادسيه را فتح كنند مخصوصا بموقع ورود نمودند . تصرف انطاكيه و تسليم شدن بيت المقدس بسال 15 هجرى ( 636 ) پس از جنگ اردن لشكر اسلام به طرف شمال روانه شده و حمص را محاصره نمودند ، اهالى كه نتوانستند پايدارى كنند ناچار تسليم شدند . انطاكيه را نيز محاصره كرده و پس از مصافى كه در خارج ديوار شهر داده شد آنجا را هم تحت اطاعت درآوردند . هرقل كه از زمان فتوحات درخشان او در ايران ده سال بيش

--> ( 1 ) - Esdraelon